Viêm kết mạc dị ứng? Cách phân biệt các bệnh về mắt cho người thường xuyên ngứa và đỏ mắt vào thời điểm giao mùa

Ngứa mắt, đỏ mắt, cay xót mắt—tùy thuộc vào nguyên nhân mà phương pháp điều trị sẽ hoàn toàn khác nhau. Hãy tìm hiểu cách phân biệt viêm kết mạc dị ứng, hội chứng khô mắt và viêm kết giác mạc dịch thông qua từng triệu chứng cụ thể.

Mỗi độ giao mùa xuân - thu, số lượng người gặp phải tình trạng khó chịu ở mắt lại tăng vọt. Đây là thời điểm các tác nhân kích ứng từ môi trường bên ngoài như phấn hoa, bụi vàng và bụi mịn gia tăng đột biến, đồng thời không khí trong phòng dùng máy sưởi hoặc điều hòa trở nên khô hanh, khiến bề mặt mắt chịu tác động kép. Lúc này, nếu màng kết mạc của mắt phản ứng quá mẫn với một chất cụ thể, nó có thể dẫn đến viêm kết mạc dị ứng.

Nói một cách dễ hiểu, cơ thể chúng ta nhận định nhầm các chất như phấn hoa hay mạt bụi nhà là 'mối đe dọa nguy hiểm', từ đó kích hoạt phản ứng viêm ở mắt. Hậu quả là ngứa ngáy, đỏ mắt, chảy nhiều nước mắt và phù nề kết mạc cùng xuất hiện một lúc. Đặc biệt, những người có cơ địa dị ứng thời tiết thường xuất hiện đồng thời các triệu chứng ở mũi (chảy nước mũi, hắt hơi) và mắt, tái phát theo chu kỳ vào những khoảng thời gian tương tự nhau mỗi năm.

Trong bài viết này, chúng tôi sẽ tổng hợp chi tiết cách phân biệt viêm kết mạc dị ứng với hội chứng khô mắt và viêm kết giác mạc dịch, cũng như cách xử trí phù hợp cho từng bệnh.

Ngứa mắt mùa giao mùa, liệu là viêm kết mạc dị ứng hay khô mắt?

[Tóm tắt cốt lõi]

1. Nếu ngứa không chịu nổi: Nhiều khả năng là viêm kết mạc dị ứng

Dấu hiệu rõ ràng nhất của viêm kết mạc dị ứng là 'ngứa đến mức không thể kiềm chế'. Khác với tình trạng đỏ mắt do mệt mỏi thông thường, bệnh nhân luôn có thôi thúc muốn đưa tay dụi mắt liên tục. Theo Cơ quan Quản lý và Phòng chống Dịch bệnh Hàn Quốc (KDCA), các triệu chứng chính bao gồm:

Ngứa dữ dội — Thường xuất hiện đồng thời ở cả hai mắt, trở nên trầm trọng hơn khi kết hợp với phản ứng dị ứng theo mùa.

Đỏ mắt — Viêm kết mạc dẫn đến cương tụ mạch máu làm mắt đỏ ửng, dù nghỉ ngơi đầy đủ cũng không thuyên giảm dễ dàng.

Tăng tiết nước mắt — Mắt tăng tiết dịch phản ứng lại với kích thích, có xu hướng tồi tệ hơn khi gặp gió hoặc trong môi trường hanh khô.

Sưng mí mắt — Khi tình trạng viêm tiến triển nặng, mắt có thể bị sưng húp vào buổi sáng hoặc sưng phù tái diễn nhiều lần trong ngày.

Tiết dịch nhầy — Xuất hiện dỉ mắt dạng nhầy, dính sợi, nhưng lượng thường ít hơn so với viêm kết mạc do vi khuẩn.

Kèm viêm mũi dị ứng — Thường đi kèm nghẹt mũi, sổ mũi; việc kết hợp điều trị viêm mũi sẽ hỗ trợ cải thiện đáng kể triệu chứng tại mắt.

2. Nếu cảm giác cay xót, cộm rát chiếm ưu thế: Hãy nghĩ đến khô mắt

Nếu triệu chứng cay mắt, cảm giác dị vật cộm xốn và rát mắt nổi trội hơn cảm giác ngứa, khả năng cao là bạn mắc hội chứng khô mắt. Khô mắt là tình trạng lượng nước mắt bị giảm sút hoặc mất cân bằng thành phần màng phim nước mắt, khiến bề mặt nhãn cầu không duy trì được độ ẩm cần thiết. Triệu chứng đặc trưng là tăng nặng khi nhìn màn hình điện tử trong thời gian dài hoặc khi tiếp xúc trực tiếp với luồng gió từ điều hòa, máy sưởi.

Nguyên nhân khiến nhiều người nhầm lẫn giữa viêm kết mạc dị ứng và khô mắt là do hai bệnh này thường xuyên tương tác và làm trầm trọng thêm lẫn nhau. Khi bị khô mắt, lớp màng bảo vệ tự nhiên mỏng đi, khiến viêm kết mạc dị ứng xuất hiện thường xuyên và nặng nề hơn.

Ngược lại, phản ứng viêm ở màng kết mạc cũng làm mất ổn định màng phim nước mắt, đẩy mức độ cay xót và khô rát lên cao. Trên thực tế lâm sàng, có rất nhiều bệnh nhân cùng lúc mắc cả hai tình trạng này.

3. Đỏ mắt kèm cảm giác cộm xốn rõ rệt: Coi chừng viêm kết giác mạc dịch

Giai đoạn đầu, tình trạng dễ gây nhầm lẫn nhất là giữa viêm kết mạc dị ứng và viêm kết giác mạc dịch. Viêm kết giác mạc dịch là bệnh nhiễm trùng mắt do Adenovirus gây ra, dân gian thường gọi là bệnh 'đau mắt đỏ dịch'.

Bệnh lây truyền rất nhanh qua dịch tiết mắt của người bệnh, tay cầm, khăn mặt, đồ dùng vệ sinh cá nhân, và phát triệu chứng sau thời gian ủ bệnh trung bình khoảng 7 ngày (theo KDCA). Đặc trưng khởi phát là bắt đầu ở một bên mắt trước, sau đó vài ngày sẽ lây sang bên mắt còn lại.

Triệu chứng chủ yếu gồm đỏ mắt nghiêm trọng, chảy nhiều nước mắt, cộm xốn dị vật, sợ ánh sáng; những ca nặng có thể sưng nề mí mắt hoặc sưng hạch trước tai. Khác với dị ứng, cảm giác ngứa ở bệnh lý này tương đối nhẹ hơn.

Do chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu, trọng tâm điều trị là phòng ngừa bội nhiễm vi khuẩn và làm dịu triệu chứng. Bệnh nhân thường được hướng dẫn chườm lạnh kết hợp dùng nước mắt nhân tạo để giảm bớt cảm giác khó chịu, bệnh sẽ tự thuyên giảm dần trong khoảng 2~3 tuần. Trong suốt khoảng thời gian này, khả năng lây nhiễm cực kỳ cao, do đó bắt buộc phải dùng riêng khăn mặt, gối ngủ và thường xuyên rửa tay sạch sẽ.

4. Ba bệnh lý này có phương pháp điều trị khác nhau ra sao?

Các loại thuốc nhỏ mắt và biện pháp xử trí áp dụng cho 3 bệnh lý trên hoàn toàn khác nhau. Vì nguyên nhân gốc rễ khác biệt, nên dù biểu hiện ngoài có vẻ tương đồng, phác đồ điều trị lại đi theo các hướng hoàn toàn riêng rẽ.

Với viêm kết mạc dị ứng, các thuốc nhỏ mắt nhóm kháng histamin và chất ổn định dưỡng bào (mast cell) đóng vai trò chủ đạo. Cốt lõi là ức chế chính phản ứng dị ứng, do đó chỉ dùng nước mắt nhân tạo thông thường là chưa đủ. Nếu đi kèm viêm mũi dị ứng mùa giao mùa, kết hợp điều trị viêm mũi sẽ giúp làm dịu triệu chứng ở mắt hiệu quả hơn.

Với hội chứng khô mắt, dùng nước mắt nhân tạo và các liệu pháp ổn định màng phim nước mắt là nền tảng. Cần điều chỉnh tần suất tra thuốc và lựa chọn thành phần (có hoặc không có chất bảo quản) phù hợp với tình trạng mắt.

Với viêm kết giác mạc dịch, vì không có thuốc kháng virus đặc hiệu nên hướng điều trị là dùng thuốc nhỏ mắt kháng sinh để ngừa bội nhiễm vi khuẩn, kết hợp nước mắt nhân tạo và chườm lạnh để kiểm soát triệu chứng trong lúc chờ cơ thể tự hồi phục tự nhiên.

Đặc biệt, thuốc nhỏ mắt chứa thành phần Corticoid (Steroid) trong cả ba bệnh lý này TUYỆT ĐỐI chỉ được sử dụng khi có chỉ định và đơn kê của bác sĩ chuyên khoa. Sử dụng bừa bãi có thể làm tăng nhãn áp, dẫn đến cườm nước (glaucoma) và đục thủy tinh thể, hơn nữa quá trình này có thể diễn tiến âm thầm không có triệu chứng cảnh báo trước. Bệnh Glaucoma do steroid hầu như không có triệu chứng báo trước, dễ khiến dây thần kinh thị giác bị tổn thương vĩnh viễn mà bệnh nhân không hay biết (Hội Glaucoma Hàn Quốc). Triệu chứng có thể na ná nhau nhưng loại thuốc điều trị đúng nguyên nhân lại khác biệt, do đó thăm khám mắt để được kê đơn là giải pháp an toàn nhất.

Khi cảm giác ngứa quá mức, bạn có thể kết hợp chườm lạnh 3~4 lần/ngày cùng với việc tra thuốc. Hành vi dụi mắt sẽ kích thích các mạch máu kết mạc gây đỏ và sưng phù nặng hơn, thậm chí có thể tạo ra các vết xước vi mô trên bề mặt giác mạc; chườm lạnh là giải pháp thay thế an toàn. Nếu bạn đang đeo kính áp tròng (lens), ma sát giữa kính và giác mạc sẽ làm tăng kích ứng, do đó nên ngừng đeo kính áp tròng trong suốt thời gian có triệu chứng.

5. Những trường hợp nào cần đi khám mắt ngay?

Nếu gặp phải bất kỳ biểu hiện nào dưới đây, bạn nên đến cơ sở nhãn khoa khám thay vì tự chẩn đoán tại nhà:

Chỉ một bên mắt bị đỏ nặng hoặc đau nhức dữ dội (Viêm kết mạc dị ứng thường xảy ra ở cả hai bên, nếu triệu chứng chỉ xuất hiện một bên thì cần nghi ngờ nguyên nhân khác)

Sợ ánh sáng nghiêm trọng hoặc thị lực bị mờ đi

Xuất hiện nhiều dịch tiết đặc, dính mủ

Các triệu chứng kéo dài liên tục trên 1~2 tuần

Cảm thấy đau nhức sau khi đeo kính áp tròng (cần kiểm tra tổn thương giác mạc)

Đã dùng nước mắt nhân tạo nhưng tình trạng cay xót và ngứa vẫn liên tục tái diễn

Viêm kết mạc dị ứng nếu để kéo dài không điều trị dứt điểm có thể biến chứng thành viêm giác mạc, đục giác mạc và ảnh hưởng trực tiếp đến thị lực. Nếu triệu chứng lặp đi lặp lại nhiều lần, việc kiểm tra chính xác tình trạng ngay từ giai đoạn sớm là vô cùng quan trọng.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Hỏi: Mắt ngứa có chắc chắn là bị viêm kết mạc dị ứng không?

Đáp: Không hoàn toàn như vậy. Tình trạng khô mắt vào mùa giao mùa hoặc chỉ đơn thuần do kích ứng từ môi trường bên ngoài cũng có thể gây ngứa. Tuy nhiên, nếu ngứa đi kèm đỏ mắt, tăng tiết nước mắt và sưng mí mắt thì khả năng cao là phản ứng dị ứng. Ngược lại, nếu cảm giác cay xót, cộm rát mắt rõ rệt hơn ngứa, bạn nên nghĩ đến khô mắt trước tiên.

Hỏi: Chỉ dùng nước mắt nhân tạo thôi có khỏi được triệu chứng không?

Đáp: Nước mắt nhân tạo giúp bôi trơn bề mặt nhãn cầu và rửa trôi bớt các chất kích ứng. Tuy nhiên, nếu nguồn cơn là do phản ứng dị ứng thì nước mắt nhân tạo không thể giải quyết triệt để. Nếu bạn đã nhỏ nước mắt nhân tạo mà triệu chứng cay xót và ngứa vẫn tiếp tục tái diễn, cần kiểm tra xem đây là vấn đề khô mắt đơn thuần hay có yếu tố dị ứng kết hợp.

Hỏi: Tôi có thể tự mua thuốc nhỏ mắt ngoài hiệu thuốc về dùng không?

Đáp: Bạn cần hết sức thận trọng. Đặc biệt, các loại thuốc nhỏ mắt chứa thành phần steroid nếu tự ý dùng mà không có chỉ định chuyên khoa có thể gây tăng áp lực nội nhãn, làm tăng nguy cơ mắc Glaucoma (cườm nước) và đục thủy tinh thể. Bệnh Glaucoma do steroid tiến triển âm thầm hầu như không có triệu chứng, có thể làm tổn thương dây thần kinh thị giác lúc nào không hay. Mặc dù các biểu hiện mắt khó chịu có vẻ giống nhau nhưng mỗi nguyên nhân cần loại thuốc điều trị riêng, vì vậy đi khám mắt để được kê đơn chuẩn xác là an toàn nhất.

Nếu nghi ngờ viêm kết mạc dị ứng, hãy đến với Phòng khám Mắt St. Mary Jin

Nếu bạn đã tra nước mắt nhân tạo mà ngứa mắt và cay xót mắt vẫn không dứt, vấn đề có thể không dừng lại ở việc khô mắt đơn thuần.

Phòng khám Mắt St. Mary Jin quy tụ đội ngũ bác sĩ là các Giáo sư lâm sàng chuyên khoa Võng mạc từ Bệnh viện Seoul St. Mary trực tiếp thăm khám. Thông qua đo thị lực, đo nhãn áp và soi đèn khe chuyên sâu, chúng tôi kiểm tra chi tiết tình trạng kết mạc và môi trường bề mặt nhãn cầu. Không dừng lại ở việc làm giảm triệu chứng tức thời, phòng khám phân tích toàn diện chất lượng màng phim nước mắt, bề mặt giác mạc và phản ứng kết mạc để xác định chính xác đây là dị ứng, khô mắt kết hợp hay do nguyên nhân bệnh lý nào khác.

Chúng tôi xây dựng kế hoạch điều trị cá nhân hóa dựa trên môi trường sinh hoạt và tình trạng mắt riêng biệt của từng bệnh nhân, giúp những ai thường xuyên bị tái phát bệnh mỗi năm giải quyết tận gốc nguyên nhân vấn đề. Nếu bạn đang gặp khó chịu ở mắt mỗi đợt giao mùa, hãy đến Phòng khám Mắt St. Mary Jin để được chẩn đoán chính xác ngay hôm nay.

Tóm tắt nhanh!

Nếu ngứa và cay xót mắt không thuyên giảm dù đã dùng nước mắt nhân tạo, bạn có thể đang mắc đồng thời viêm kết mạc dị ứng và khô mắt. Khi triệu chứng tái diễn liên tục, điều quan trọng là phải xác định chính xác nguyên nhân để tiếp nhận phác đồ điều trị phù hợp nhất.

Tài liệu tham khảo

Cổng thông tin sức khỏe quốc gia - Cơ quan Quản lý và Phòng chống Dịch bệnh Hàn Quốc (KDCA), Viêm kết mạc dị ứng https://health.kdca.go.kr

Tạp chí Hiệp hội Y khoa Hàn Quốc (JKMA), Chẩn đoán và điều trị nội khoa viêm kết mạc dị ứng https://jkma.org

Tạp chí Nhãn khoa Hàn Quốc https://www.ophthalmology.org

Hội Glaucoma Hàn Quốc https://www.koreanglaucoma.org

Thông tin sức khỏe Bệnh viện Asan Seoul https://www.amc.seoul.kr