Нүдний даралт буюу глаукомын хагалгааны дараах асаргаа: Нүдний дотоод даралт хэвийн байсан ч харааны мэдрэл гэмтдэг шалтгаан юу вэ?

Глаукомын хагалгааны дараах асаргаа, хяналтыг зөв хийхгүй бол нүдний дотоод даралт хэвийн хэмжээнд хадгалагдаж байсан ч харааны мэдрэлийн гэмтэл чимээгүйхэн даамжирч болзошгүй байдаг. Хагалгаа амжилттай болсон гэдэг үгийг сонсоод тайвшрах нь зүйн хэрэг боловч глауком өвчний хувьд хагалгаа дууссаны дараа л жинхэнэ асаргаа, хяналт эхэлдэг. Харааны мэдрэл нэгэнт гэмтвэл орчин үеийн анагаах ухааны түвшинд дахин сэргээх боломжгүй тул үлдсэн харааны талбайг хамгаалж үлдэх нь эмчилгээний гол зорилго юм.

Өнөөдөр глаукомын хагалгааны дараах асаргаа яагаад чухал болох шалтгаанаас эхлээд тодорхой арчилгааны аргуудыг нэгтгэн танилцуулъя.

1. Глаукомын хагалгааны төрлөөс хамааран дараах асаргаа хэрхэн ялгаатай байдаг вэ?

Хагалгааны дараах асаргаа нь ямар төрлийн мэс засал хийлгэснээс хамаарч өөр өөр байдаг. Одоогоор хийгдэж буй глаукомын хагалгааг үндсэндээ гурван төрөлд хувааж болно.

Трабекулэктоми (Trabeculectomy) нь нүдний доторх шингэн урсан гарах шинэ гарц үүсгэх арга бөгөөд нүдний дотоод даралтыг мэдэгдэхүйц бууруулах шаардлагатай хүнд хэлбэрийн глаукомын үед голчлон хэрэглэгддэг. Хагалгааны дараа шүүлтүүрийн дэрэвч (bleb)-ийн байдлыг тогтмол шалгах нь маш чухал. Хэрэв дэрэвч хэт хурдан эдгэрч анивал гарц бөглөрч, нүдний даралт дахин өсөх эрсдэлтэй. Тогтмол үзлэгээр дэрэвчийн хэлбэр, үйл ажиллагааг шалгаж, шаардлагатай бол зүүгээр наалдацыг салгах нэмэлт ажилбар хийдэг.

Ахмедын хавхлаг суулгах (Ahmed valve implant) мэс засал нь нүдний шингэнийг гадагшлуулахад туслах хиймэл төхөөрөмжийг нүдэнд суулгах арга юм. Өмнөх мэс заслын дараа ч нүдний даралт хянагдахгүй байгаа үед эсвэл шинэ судасжилттай глауком зэрэг эмчлэхэд төвөгтэй тохиолдолд ихэвчлэн хийдэг. Хагалгааны дараа шингэн гадагшлуулах төхөөрөмжийн эргэн тойронд сорвижил үүсэх, эсвэл гуурсны байрлал өөрчлөгдөж болзошгүй тул төхөөрөмжийн байдал болон нүдний даралтын өөрчлөлтийг хамтад нь хянах шаардлагатай.

XEN гелэн стент суулгах ажилбар нь маш бага зүсэлттэй арга бөгөөд туйлын нарийн гелэн гуурс суулган шингэний гарцыг бий болгодог. Зүсэлтийн хэмжээ бага, эдгэрэлт харьцангуй хурдан тул эхэн болон дунд үеийн глаукомын үед сонгох боломжтой. Гэвч гуурс нь маш нарийн тул сорвижилтын улмаас бөглөрөх эрсдэл бий. Тиймээс хагалгааны дараа сорвижилтоос сэргийлэх эмчилгээ хийх болон явцыг ажиглан шингэн гадагшлах үйл ажиллагаа хэвийн хадгалагдаж байгаа эсэхийг баталгаажуулах хэрэгтэй.

Ямар ч аргыг сонгосон бай хагалгааны дараах асаргаа нийтлэг байдлаар шаардлагатай. Гэвч мэс заслын төрөл тус бүрээс хамааран анхаарах зүйлс өөр байдаг тул хариуцсан эмчтэйгээ зөвлөлдөн өөртөө тохирсон асаргааны төлөвлөгөөг гаргах нь чухал юм.

2. Хагалгааны дараа нүдний даралт хэлбэлздэг нь ямар учиртай вэ?

Хагалгааны дараа нүдний шингэний ялгаралт болон эд эсийн хариу урвал байнга өөрчлөгдөж байдаг тул глаукомын хагалгааны дараах нүдний даралт түр хугацаанд ихсэх эсвэл багасах нь байгалийн жам ёсны үзэгдэл юм. Ялангуяа хагалгааны дараах хэдэн өдрөөс хэдэн долоо хоногийн хугацаанд эсийн урвал болон шархны эдгэрэлтийн явц эрчимтэй явагддаг тул онцгой нямбай ажиглалт шаардлагатай байдаг.

Хэрэв нүдний даралт хэт бага түвшинд байвал торлог бүрхэвч эсвэл судсаглаг бүрхэвчид нөлөөлж болзошгүй, харин эсрэгээрээ огцом өсвөл хагалгааны үр дүн буурч болно. Цус алдалт, үрэвсэл, нүдний дотоод үрэвсэл (эндофтальмит) зэрэг хүндрэл үүссэн эсэхийг энэ хугацаанд давхар шалгах шаардлагатай тул товлосон хуваарийн дагуу эмнэлэгт тогтмол очих нь чухал юм.

3. Нүдний даралт хэвийн байхад яагаад шинжилгээ өгсөөр байх ёстой вэ?

Нүдний дотоод даралтын хэвийн хэмжээг ихэвчлэн 21 ммМУБ-аас доош гэж үздэг. Гэтэл Солонгос зэрэг Азийн орнуудын хүмүүст нүдний даралт хэвийн хэмжээнд байгаа хэрнээ харааны мэдрэл гэмтдэг хэвийн даралттай глаукомын эзлэх хувь маш өндөр байдаг.

Үнэндээ Солонгосын тархвар зүйн Намил судалгаагаар (Namil Study) задгай өнцөгт глаукомтой өвчтөнүүдийн ойролцоогоор 77% нь нүдний даралт нь 21 ммМУБ-аас доош хэвийн хэмжээтэй глаукомтой болох нь тогтоогдсон байдаг. Өөрөөр хэлбэл, зөвхөн тоон үзүүлэлтэд найдаж тайвширч болохгүй гэсэн үг юм.

Нүдний ОСТ (томограф) шинжилгээгээр харааны мэдрэлийн ширхэгт давхарга нимгэрэх, эсвэл харааны талбайн шинжилгээгээр хараагүйдлийн хүрээ тэлэх тохиолдлууд практикт их гардаг. Нүдний даралтын хэмжээ болон харааны мэдрэлийн төлөв байдлыг зэрэг шалгаж байх ёстой шалтгаан нь үүнд оршино.

4. Глаукомын дусаалга ямар төрлүүд байдаг бөгөөд хоорондоо юугаараа ялгаатай вэ?

Глаукомын хагалгааны дараах эмчилгээнд нүдний дусаалга хэрэглэх тохиолдол байдаг. Энэ үед хэрэглэгдэх дусаалгууд нь үйлчлэх механизмаараа ялгаатай байна.

Бета-хориглогч: Нүдний шингэн үүсэлтийг бууруулж даралтыг бууруулна. Зүрхний өвчин эсвэл гуурсан хоолойн багтраатай хүмүүс хэрэглэхээсээ өмнө эмчтэй заавал зөвлөлдөх шаардлагатай.

Простагландины уламжлалт бэлдмэл: Шингэний гадагшлах урсгалыг нэмэгдүүлдэг бөгөөд өдөрт 1 удаа дусаахад л үр дүн нь удаан хадгалагддаг тул олон өвчтөнд 1-р шатны үндсэн эмчилгээнд хэрэглэгддэг.

Альфа-2 агонист: Шингэний ялгарлыг бууруулахын зэрэгцээ гадагшлах урсгалыг бага зэрэг нэмэгдүүлнэ. Ихэвчлэн бусад дусаалгатай хавсран хэрэглэдэг.

Карбоангидразын саатуулагч: Нүдний шингэн үүсгэдэг ферментийн идэвхийг дарангуйлдаг. Дусаалга болон уух эмийн хэлбэрээр аль алинд нь хэрэглэгддэг.

Ропресса (Rhopressa): Трабекулын эсэргүүцлийг бууруулснаар угийн шингэн гадагшлах замын ажиллагааг сайжруулдаг шинэ эм юм. Уламжлалт эмээр даралт бүрэн хянагдахгүй байгаа үед шинэ сонголт болгон ашигладаг.

5. Нүдний даралт тогтворжсон үед глаукомын дусаалгыг үргэлжлүүлэн хэрэглэх шаардлагатай юу?

Нүдний даралт тогтворжсон гээд дур мэдэн глаукомын дусаалгаа зогсоодог хүмүүс цөөнгүй байдаг. Гэвч хагалгааны дараа бичиж өгсөн дусаалга нь зөвхөн нүдний даралтыг бууруулах үүрэгтэй биш юм. Үрэвслийг намдаах, халдвараас сэргийлэх, мэс заслын хэсэг хэт наалдаж эдгэрэхээс хамгаалах давхар үүрэг гүйцэтгэдэг.

Дусаах давтамж болон хэрэглэх хугацаа нь өвчтөний биеийн байдлаас хамаарч өөр өөр байдаг тул заавал эмчийн зааврыг дагах ёстой. Дусаасны дараа нүд хүчтэй улайх, өвдөх, хараа муудах зэрэг шинж тэмдэг илэрвэл яаралтай эмнэлэгт хандах хэрэгтэй.

6. Хагалгааны дараа өдөр тутмын амьдралд заавал мөрдөх анхаарах зүйлс юу вэ?

Хагалгааны дараах эхэн үед нүдэнд даралт учруулах үйлдлүүдээс зайлсхийх нь чухал. Нүдээ хүчтэй үрвэл хагалгаа хийсэн хэсгийг цочроож, шүүлтүүрийн дэрэвчийг гэмтээх аюултай. Хүнд зүйлийг давтан өргөх, толгойгоо удаан хугацаагаар доош тонгойлгох, хүнд жингийн дасгал хийх нь нүдний даралтыг түр зуур огцом өсгөж болзошгүй тул тодорхой хугацаанд хязгаарлах хэрэгтэй.

Унтахдаа хагалгаа хийлгэсэн нүдээ дарахгүйн тулд эмчийн зөвлөсөн хамгаалалтын зориулалтын боолт эсвэл хаалтыг зүүж унтах нь зүйтэй.

7. Тогтмол үзлэгээр зайлшгүй хийлгэх шаардлагатай шинжилгээнүүд юу вэ?

① ОСТ шинжилгээ (Харааны мэдрэлийн томографи)

Харааны мэдрэлийн ширхэгт давхаргын зузааны өөрчлөлтийг микрометрийн нарийвчлалтайгаар хэмждэг. Өвчтөн өөрөө ямар нэгэн өөрчлөлтийг огт мэдрээгүй байсан ч мэдрэлийн давхарга нимгэрч байгааг урьдчилан илрүүлэх боломжтой.

② Харааны талбайн шинжилгээ (Периметри)

Бодит харах боломжтой хүрээ хумигдаж байгаа эсэхийг шалгадаг үйл ажиллагааны шинжилгээ юм. Глауком нь эхэн үедээ захаас эхлэн харааг гэмтээдэг тул өвчтөн өөрөө өөрчлөлтийг анзаарч чадахгүй өнгөрөх нь түгээмэл байдаг. Америкийн Нүдний Эмч нарын Академийн (AAO) эмнэлзүйн удирдамжид ч хагалгааны дараа нүдний даралт тогтвортой буурсан байсан ч харааны талбайн алдагдал үргэлжлэн даамжирч болзошгүй тул автоматаар хийгддэг харааны талбайн шинжилгээг тогтмол хийлгэж байхыг зөвлөдөг.

Глаукомын хагалгааны дараах нийтлэг асуултууд

А1. Хагалгаа хийлгэчихлээ, хэзээнээс дасгал хийж болох вэ?

Хагалгааны дараа хөнгөн алхахыг харьцангуй эрт эхлүүлж болох боловч фитнесс, ууланд авирах зэрэг хэвлийн даралтыг ихэсгэдэг дасгалуудыг эмчтэйгээ зөвлөлдсөний дараа шат дараатай эхлэх нь аюулгүй юм.

А2. Кофе, согтууруулах ундаа хэрэглэж болох уу?

Кофейн нь богино хугацаанд нүдний даралтад нөлөөлөх магадлалтай, харин архи согтууруулах ундаа нь нүдний дусаалгын шимэгдэлтэд сөргөөр нөлөөлж болох тул хагалгааны дараа тодорхой хугацаанд тэвчих нь зүйтэй.

А3. Ухаалаг утсыг удаан ширтвэл хараа муудах уу?

Дэлгэцийг ойрын зайнаас удаан хугацаагаар харах нь глаукомыг шууд сэдрээдэг гэсэн баталгаатай нотолгоо байхгүй боловч нүдний ядаргааг тайлж, хангалттай амраах дадал зуршил маш чухал юм.

Глаукомын хагалгааны дараа ч нүдний даралт болон харааны мэдрэлийн байдлыг байнга шалгаж байх шаардлагатай бөгөөд шаардлагатай бол глаукомын дусаалгыг тохируулах эсвэл нэмэлт эмчилгээ хийж болно.

Сонможин нүдний эмнэлэгт Солонгосын Нүдний Эмч нарын Нийгэмлэгийн сургагч багш, Католик Их Сургуулийн Анагаах Ухааны Сургуулийн Нүд судлалын тэнхимийн дэд профессор, нүдний нарийн мэргэжлийн эмч өөрөө шууд үзлэг хийж, нүдний даралт, ОСТ, харааны талбайн шинжилгээгээр өвчтөн тус бүрийн биеийн байдлыг нарийвчлан шинжилж байна. Хагалгааны дараах тогтмол хяналт болон хувь хүнд тохирсон эмчилгээгээр нүдний даралтын өөрчлөлт, харааны мэдрэлийн гэмтлийн явцыг системтэйгээр хянадаг.

Эрдэнэт хараагаа урт удаан хугацаанд хамгаалж үлдэхийг хүсвэл тогтмол урьдчилан сэргийлэх үзлэгээс эхлээрэй.

Нэг өгүүлбэрийн хураангуй!

Глаукомын хагалгааны дараах асаргаа нь хагалгаатай адил чухал бөгөөд нүдний даралт хэвийн байсан ч харааны мэдрэлийн гэмтэл даамжирч болзошгүй тул тогтмол хяналтын үзлэг зайлшгүй шаардлагатай.

Глаукомын эхэн үеийн шинж тэмдэг, өөрийгөө оношлох арга, арчилгааны талаар дэлгэрэнгүй мэдэхийг хүсвэл энэ нийтлэлийг уншаарай.