2026-11-03
จอประสาทตาลอกหลุด🚑 ต้องผ่าตัดฉุกเฉิน❗ เมื่อเห็นเหมือนมีม่านดำมาบังตา❕ เมื่อเห็นจุดดำลอยไปมาตรงหน้า📛
บทความนี้อธิบายอาการ สาเหตุ และวิธีรักษาจอประสาทตาลอกหลุด ทั้งการจี้เลเซอร์และการผ่าตัด พร้อมแนะนำให้ไปตรวจจอประสาทตาทันทีเมื่อเห็นม่านดำหรือจุดดำลอยตรงหน้า

จอประสาทตาลอกหลุด

ภาพถ่ายจอประสาทตาหลุดลอก บริเวณสีซีดย่นทางซ้ายคือจอประสาทตาที่หลุดออก
หมายความว่าจอประสาทตาได้หลุดลอกออกจากผนังลูกตา

ภาพถ่ายจอประสาทตาหลุดลอกเป็นบริเวณกว้าง จอประสาทตายกตัวเป็นรอยย่นรอบขั้วประสาทตา
ในกรณีจอประสาทตาลอกหลุดเพียงบางส่วน บางครั้งอาจรักษาด้วยเลเซอร์เพียงอย่างเดียว แต่ส่วนใหญ่เป็นเคสที่ต้องผ่าตัดฉุกเฉิน
สมัยที่เป็นแพทย์ฟลโลว์ที่โรงพยาบาลมหาวิทยาลัย ก็เคยผ่าตัดโรคนี้แทบทุกสองวัน
ในทางวิชาการ จอประสาทตาลอกหลุดแบ่งย่อยได้หลายชนิด แต่โดยทั่วไปมักหมายถึงจอประสาทตาลอกหลุดที่เกิดจากรูหรือรอยฉีกขาดของจอประสาทตา (Rhegmatogenous retinal detachment, RRD)

ภาพตัดขวางของลูกตา แสดงรอยฉีกขาดของจอประสาทตา จอประสาทตาหลุดลอก และน้ำวุ้นตา
สาเหตุที่ทำให้จอประสาทตาเกิดรูหรือรอยฉีกขาดมีดังนี้

ภาพประกอบรอยฉีกขาดและรูของจอประสาทตาหลายรูปแบบ กำกับด้วยตัวอักษร a ถึง e
ในตาที่สายตาสั้นมาก จอประสาทตาบริเวณขอบอาจค่อย ๆ บางลงตามธรรมชาติ จนเกิดเป็นรูได้
อีกกรณีหนึ่งคือ เมื่อเกิดภาวะน้ำวุ้นตาหลุดลอกด้านหลัง (Posterior vitreous detachment, PVD) น้ำวุ้นตาที่แยกตัวออกจากจอประสาทตาอาจดึงรั้งจอประสาทตาจนฉีกขาดได้

ภาพจอประสาทตาหลุดลอกชนิดมีรูฉีกขาด แรงดึงของน้ำวุ้นตาทำให้เกิดรอยฉีก และของเหลวซึมเข้าใต้จอประสาทตา
จอประสาทตาต้องยึดติดกับชั้นคอรอยด์ (choroid) ด้านล่าง และในที่สุดต้องแนบสนิทกับผนังลูกตาชั้นนอก (sclera) เหมือนวอลเปเปอร์ที่ติดแน่นกับผนัง

ภาพวาดลูกตาและภาพถ่ายจอประสาทตา ทั้งสองภาพระบุรอยฉีกขาดและจอประสาทตาที่หลุดลอก
เมื่อจอประสาทตาเกิดรูและฉีกขาด ของเหลวจะไหลเข้าไปในช่องว่างนั้นและดันให้จอประสาทตาหลุดลอกออก นี่คือกลไกของจอประสาทตาลอกหลุด
จอประสาทตาคือชั้นบาง ๆ คล้ายวอลเปเปอร์ที่แผ่ออกอยู่ และมีมัดเส้นใยประสาทตาที่เชื่อมต่อกับสมอง
เมื่อจอประสาทตาหลุดลอก สัญญาณการมองเห็นจะส่งไปยังสมองไม่ได้ ทำให้บริเวณที่หลุดลอกนั้นมองเห็นเป็นสีดำ
เนื่องจากการลอกหลุดมักลุกลามจากบริเวณขอบด้านนอกเป็นปกติ

ภาพถนนที่มีเงาดำคล้ายม่านบังส่วนหนึ่ง จำลองการมองเห็นที่หายไปเมื่อจอประสาทตาหลุดลอก
ผู้ป่วยมักบอกว่า “รู้สึกเหมือนมีม่านดำค่อย ๆ บังจากขอบด้านนอกเข้ามา”
ในระยะแรกที่เกิดจอประสาทตาลอกหลุด หากมีการลอกหลุดเพียงบางส่วนรอบรูขาด สามารถลองใช้วิธี barrier laser ซึ่งตามชื่อคือการจี้เลเซอร์ให้เกิดการแข็งตัว (laser photocoagulation) เพื่อสร้างแนวกั้นไม่ให้จอประสาทตาลอกหลุดลุกลามต่อไป

ภาพการยิงเลเซอร์จอประสาทตา ลำแสงเลเซอร์ผ่านเข้าตาและสร้างรอยเลเซอร์รอบรอยฉีกขาดของจอประสาทตา
เปรียบเทียบง่าย ๆ ก็เหมือนวอลเปเปอร์ที่มีรูและเริ่มฉีกขาด เราจึงใช้เครื่องเย็บกระดาษยึดจุดที่กำลังจะฉีกขาดให้อยู่กับที่

ภาพถ่ายจอประสาทตาที่มีรอยเลเซอร์เป็นวงล้อมรอบรอยโรคบนจอประสาทตา
แต่น่าเสียดายที่กรณีที่โชคดีแบบนี้มีน้อยมาก
ส่วนใหญ่จึงจำเป็นต้องรักษาด้วยการผ่าตัด
การผ่าตัดที่ใช้รักษาจอประสาทตาลอกหลุดมีหลายวิธี โดยวิธีแรกคือ
การผ่าตัดโดยใช้แถบซิลิโคนกดบริเวณรูจากภายนอกลูกตา พร้อมทำการจี้เย็น (cryopexy) ควบคู่กัน เรียกว่า Scleral buckling/encircling (การผ่าตัดทำให้ผนังลูกตาโป่งนูน)

ซ้าย: รอยฉีกขาดและจอประสาทตาหลุดลอก ขวา: การผ่าตัดหนุนตาขาว ซึ่งดันผนังลูกตาให้แนบจอประสาทตาเพื่อปิดรอยฉีก

ภาพก่อนและหลัง: จอประสาทตาหลุดลอก และลูกตาที่มีสายหนุนตาขาวรัดรอบ
อีกวิธีคือการผ่าตัดน้ำวุ้นตา (Pars plana vitrectomy, PPV) ซึ่งสอดเครื่องมือผ่าตัดเข้าไปในลูกตาโดยตรงเพื่อระบายของเหลวใต้จอประสาทตา จากนั้นทำเลเซอร์จี้ให้เกิดการแข็งตัวและฉีดแก๊สหรือน้ำมันซิลิโคนเข้าไปในลูกตา
ในกรณีที่รอยฉีกขาดมีขนาดใหญ่หรือจอประสาทตาลอกหลุดรุนแรง บางครั้งจะทำการผ่าตัดทั้งสองวิธีควบคู่กัน

ภาพการผ่าตัดน้ำวุ้นตา เครื่องมือสอดเข้าตา ระบายของเหลวหลังจอประสาทตา และเติมของเหลวแทนน้ำวุ้นตาที่ตัดออก

ภาพการฉีดแก๊สเข้าตา (a) ฉีดแก๊สใกล้รอยฉีกขาดของจอประสาทตา (b) ฟองแก๊สดันจอประสาทตากลับเข้าที่
แก๊สหรือน้ำมันซิลิโคนมีคุณสมบัติลอยขึ้นด้านบนในน้ำภายในลูกตาด้วยแรงลอยตัว จึงสามารถใช้แรงลอยตัวนี้กดจอประสาทตาตรงตำแหน่งที่ต้องการได้
ด้วยหลักการนี้ จึงสามารถรักษาจอประสาทตาลอกหลุดด้วยการผ่าตัดได้

ภาพถ่ายจอประสาทตามุมกว้าง วงกลมสีเข้มด้านบนคือฟองแก๊สภายในลูกตา

ภาพเปรียบเทียบลูกตาที่เติมซิลิโคนออยล์ (A) และฟองแก๊ส C3F8 (B) ทั้งคู่มีชั้นของเหลวบาง ๆ
ดังนั้น จอประสาทตาลอกหลุดจึงต้องได้รับการวินิจฉัยที่แม่นยำและการรักษาที่เหมาะสมตั้งแต่ระยะแรก
ผู้ป่วยจอประสาทตาลอกหลุดแม้จะรักษาหายหลังผ่าตัดแล้ว ก็ยังอาจกลับเป็นซ้ำได้จากการได้รับบาดเจ็บที่ดวงตา จึงควรระมัดระวังเป็นพิเศษ
โดยเฉพาะเมื่อมีจุดดำลอยไปมาตรงหน้า ซึ่งเรียกว่าภาวะเห็นจุดลอย (floaters) อาการนี้อาจเกี่ยวข้องกับรูหรือรอยฉีกขาดของจอประสาทตาได้ จึงควรไปตรวจจอประสาทตาอย่างละเอียดที่คลินิกจักษุโดยเด็ดขาด!
หากต้องการรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับเรื่องนี้ สามารถดูได้ที่เว็บไซต์ของซองโมจินอันกวา
หากสงสัยเกี่ยวกับสภาพดวงตาของตนเอง หรือรู้สึกไม่สบายตา สามารถเข้ารับการตรวจกับคุณหมอปาร์ก จินฮยอง ผู้อำนวยการคลินิกซองโมจินอันกวา ซึ่งเป็นแพทย์ฟลโลว์ด้านจอประสาทตาและอาจารย์แพทย์ผู้ตรวจผู้ป่วยนอกที่โรงพยาบาลซองโมโซล ได้เลย ^^
#ซองโมจินอันกวา #จินอันกวา #คลินิกจักษุ #สายตาเสื่อมตามวัย #ต้อกระจก #เลนส์มัลติโฟคัล #จอประสาทตา #ต้อหิน #ตาแห้ง #ภาวะตาแห้ง #ดวงตาแห้ง #จุดรับภาพเสื่อม #โรคจอประสาทตา #ผ่าตัดต้อกระจก #คลินิกจักษุกังนัม #คลินิกจักษุซองโม #ผ่าตัดสายตาเสื่อมตามวัย #อาจารย์จักษุแพทย์ #จักษุตัวจริง #แลสิก #แลสเซก #แลสิกกังนัม #สไมล์แลสิก #น้ำตาเทียม #คอนแทคเลนส์ #แลสเซกไร้ความเจ็บปวด #ทูเดย์แลสเซก #โรคทางตา #IPL #การดูแลผิว #โททัลแคร์ #เลเซอร์ #ต่อต้านวัย #แอนตี้เอจจิ้ง #ไวท์เทนนิ่ง #ลูทีน #คอนแทคเลนส์
คำถามที่พบบ่อย
อาการหลักของจอประสาทตาลอกหลุดคืออะไร
อาจมีอาการการมองเห็นคล้ายม่านดำค่อย ๆ บังจากขอบด้านนอกเข้ามา เพราะบริเวณจอประสาทตาที่หลุดลอกไม่สามารถส่งสัญญาณการมองเห็นได้ จึงมองเห็นเป็นสีดำ
จอประสาทตาลอกหลุดจำเป็นต้องผ่าตัดฉุกเฉินเสมอหรือไม่
ส่วนใหญ่จำเป็นต้องผ่าตัดฉุกเฉิน สำหรับจอประสาทตาลอกหลุดบางส่วน บางกรณีอาจรักษาด้วยเลเซอร์เพียงอย่างเดียว แต่พบได้น้อย ส่วนใหญ่ต้องรักษาด้วยการผ่าตัด
สาเหตุที่ทำให้เกิดจอประสาทตาลอกหลุดคืออะไร
สาเหตุหลักคือการเกิดรูหรือรอยฉีกขาดบนจอประสาทตา ตาที่สายตาสั้นมากอาจมีจอประสาทตาบริเวณขอบบางลงจนเกิดรูได้ และเมื่อเกิดภาวะน้ำวุ้นตาหลุดลอกด้านหลัง น้ำวุ้นตาอาจดึงจอประสาทตาจนฉีกขาดได้
การผ่าตัดรักษาจอประสาทตาลอกหลุดมีวิธีใดบ้าง
มีการผ่าตัดหลักสองวิธี ได้แก่ การผ่าตัดทำให้ผนังลูกตาโป่งนูน (Scleral buckling) และการผ่าตัดน้ำวุ้นตา (Vitrectomy) การผ่าตัดทำให้ผนังลูกตาโป่งนูนใช้แถบซิลิโคนกดบริเวณรูจากภายนอกลูกตา พร้อมจี้เย็น ส่วนการผ่าตัดน้ำวุ้นตาจะระบายของเหลวใต้จอประสาทตาจากภายในลูกตา แล้วทำเลเซอร์และฉีดแก๊สหรือน้ำมันซิลิโคนเข้าไป ในกรณีรอยฉีกขาดขนาดใหญ่หรือจอประสาทตาลอกหลุดรุนแรง อาจผ่าตัดทั้งสองวิธีควบคู่กัน
จอประสาทตาลอกหลุดกลับเป็นซ้ำได้หลังผ่าตัดหรือไม่
ได้ แม้การรักษาหลังผ่าตัดจะได้ผลดี แต่ก็อาจกลับเป็นซ้ำได้จากการได้รับบาดเจ็บที่ดวงตา จึงต้องระมัดระวังเป็นพิเศษแม้หลังผ่าตัดแล้ว
หากเห็นจุดดำลอยไปมาตรงหน้าควรทำอย่างไร
ควรไปตรวจจอประสาทตาอย่างละเอียดที่คลินิกจักษุ เพราะภาวะเห็นจุดลอย (floaters) หรือการเห็นจุดดำลอยไปมาตรงหน้า อาจเกี่ยวข้องกับรูหรือรอยฉีกขาดของจอประสาทตาได้